Phát hiện mới được công bố trong bối cảnh hai thượng nghị sĩ Mỹ đang thúc đẩy một dự luật yêu cầu các doanh nghiệp phải báo cáo các trường hợp sa thải liên quan đến AI cho Bộ Lao động Hoa Kỳ.

Theo khảo sát do KPMG công bố ngày 24/11, 52% lao động Mỹ lo sợ bị AI thay thế, gần gấp đôi so với năm trước.

Báo cáo kêu gọi các nhà lãnh đạo doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn vào đào tạo và tái kỹ năng, chuẩn bị lực lượng lao động cho một tương lai mà AI giữ vai trò quan trọng.

“Nhân viên đang sử dụng AI để làm việc hiệu quả hơn, nhưng họ không thấy hiệu quả đó mang lại lợi ích gì cho chính họ,” Katie Dahler – lãnh đạo mảng tư vấn nhân sự của KPMG – cho biết. “Doanh nghiệp cần tái đầu tư phần năng suất tăng thêm từ AI vào chương trình nâng cấp kỹ năng, để người lao động cảm thấy họ là đối tác trong quá trình chuyển đổi, chứ không phải là nạn nhân.”

Các CFO tranh luận: AI có nên được đo bằng việc cắt giảm nhân sự?

Trong một nghiên cứu độc lập do Economist Impact thực hiện và SAP tài trợ, các giám đốc tài chính (CFO) có quan điểm trái ngược nhau:

42% cho rằng cắt giảm nhân sự là cách rõ nhất để chứng minh hiệu quả đầu tư vào AI.
43% phản đối, cho rằng cách đo này thiển cận và rủi ro dài hạn.

Economist Impact nhận định:
“AI đang buộc doanh nghiệp phải đối mặt với bài toán khó về gián đoạn lực lượng lao động, áp lực chi phí và nguy cơ sa thải. Các lãnh đạo tài chính phải cân bằng giữa đào tạo lại, quản trị nhân sự và tốc độ áp dụng công nghệ trong cuộc đua AI đầy cạnh tranh.”

AI và thất nghiệp: Dấu hiệu đáng lo xuất hiện từ năm 2022

Nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang St. Louis (Mỹ) công bố cuối tháng 8 cho thấy mối tương quan rõ rệt giữa mức độ ứng dụng AI và tỷ lệ thất nghiệp tăng, đặc biệt trong ngành công nghệ.

Các tác giả cảnh báo:
“Chúng ta có thể đang chứng kiến những giai đoạn đầu tiên của làn sóng mất việc do AI gây ra.”

Quốc hội Mỹ vào cuộc: yêu cầu doanh nghiệp báo cáo sa thải do AI

Tháng này, các Thượng nghị sĩ Josh Hawley và Mark Warner đã giới thiệu dự luật S.3108, buộc:

các công ty niêm yết,
cơ quan liên bang
… phải báo cáo mọi trường hợp sa thải có liên quan đến AI cho Bộ Lao động.

Dữ liệu sẽ được tổng hợp thành báo cáo công khai.

Hawley nhận định:
“AI đã bắt đầu thay thế người lao động Mỹ. Các chuyên gia dự đoán thất nghiệp có thể tăng lên 10–20% trong 5 năm tới. Người dân cần nắm rõ thực trạng để đảm bảo AI phục vụ con người, chứ không phải ngược lại.”

Big Tech lạc quan hơn: AI tạo ra nghề mới thay vì phá hủy lực lượng lao động

Tại một hội thảo trực tuyến gần đây do Financial Executives International tổ chức, nhiều lãnh đạo các tập đoàn công nghệ lớn lại đưa ra cái nhìn tích cực hơn: AI sẽ tái cấu trúc việc làm nhiều hơn là triệt tiêu chúng.

Góc nhìn bổ sung về Việt Nam

Tại Việt Nam, tác động của AI lên việc làm đang tăng nhanh, đặc biệt trong:

1. 38% lao động Việt Nam lo ngại bị AI thay thế (theo báo cáo PwC SEA 2024)

Lao động trẻ 25–35 tuổi lo cao nhất.
Các ngành chịu ảnh hưởng mạnh: kế toán, marketing, nhân sự, chăm sóc khách hàng, lập trình viên cấp thấp.

2. Doanh nghiệp Việt Nam đầu tư AI nhưng thiếu đào tạo

72% doanh nghiệp nói rằng AI giúp tăng năng suất.
Nhưng chỉ 20–25% có chương trình đào tạo lại bài bản cho nhân viên.

3. Một số ngành bắt đầu chuyển đổi nhân sự sang vai trò mới

Ngân hàng: ứng dụng AI vào thẩm định, chăm sóc khách hàng, dự báo rủi ro.
Bán lẻ – TMĐT: tối ưu tồn kho, phân tích hành vi tiêu dùng.
Nông nghiệp: bắt đầu thử nghiệm AI dự báo mùa vụ, giá nông sản (so với AgroMonitor).

4. Chưa có quy định bắt buộc báo cáo sa thải do AI như Mỹ

Tuy nhiên:

Bộ LĐTB&XH đã cảnh báo về rủi ro “thay thế lao động giản đơn”.
Một số chuyên gia đề xuất Việt Nam nên xây dựng khung giám sát tác động AI tương tự Mỹ và EU.